Bijlagen bij JOIN(2017)18 - Verslag over de tenuitvoerlegging van de herziening van het Europees nabuurschapsbeleid - Hoofdinhoud
Dit is een beperkte versie
U kijkt naar een beperkte versie van dit dossier in de EU Monitor.
dossier | JOIN(2017)18 - Verslag over de tenuitvoerlegging van de herziening van het Europees nabuurschapsbeleid. |
---|---|
document | JOIN(2017)18 ![]() ![]() |
datum | 18 mei 2017 |
In 2016 is de EU van start gegaan met de tenuitvoerlegging van de op rechten gebaseerde benadering, die alle mensenrechten omvat, als een van de leidende beginselen van financiële ondersteuning in het kader van het ENI en als een mogelijkheid om de bescherming van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden op een meer doeltreffende manier in alle beleidsgebieden door te trekken.
De samenwerking met de maatschappelijke organisaties is een essentieel onderdeel van de betrekkingen van de EU met de ENB-landen. De EU heeft de steeds kleiner wordende speelruimte voor de maatschappelijke organisaties in de nabuurschap verder aangekaart en bepleit de vrijheid van meningsuiting en van vereniging voor een actief en weerbaar maatschappelijk milieu. De EU boekt vooruitgang met haar beleid om kleinere en nieuwere organisaties erbij te betrekken, ook organisaties die buiten de hoofdsteden actief zijn, en zij is doende stappenplannen uit te voeren voor de samenwerking met de maatschappelijke organisaties 32 . Er worden nu associatie-initiatieven voor maatschappelijke organisaties opgezet via complete programma's zowel in het zuiden als het oosten, met als doelgroep jeugdorganisaties en beleidsgroepen. In Tunesië bestaat een zeer levendig maatschappelijk middenveld dat regelmatig wordt geconsulteerd in de aanloop naar institutionele vergaderingen en onderhandelingen inzake de diepe en brede vrijhandelsruimte (DCFTA), het mobiliteitspartnerschap en andere kwesties. In Georgië, Jordanië, Libanon en Marokko heeft de EU zich gericht tot een steeds breder wordend spectrum van politieke, sociale, culturele en mensenrechtenactivisten. In Egypte is de steun aan de maatschappelijke organisaties een van de doelstellingen van de bilaterale EU-steun, gezien de rol die onafhankelijke maatschappelijke organisaties kunnen spelen om bij te dragen tot duurzame stabiliteit en veiligheid. De EU heeft een nauwe en goede samenwerking met de goed ontwikkelde maatschappelijke organisaties in Oekraïne. Er worden specifieke doelstellingen vastgesteld in verband met capaciteitsvergroting voor maatschappelijke organisaties om een beleidsdialoog aan te gaan met de nationale regeringen en de EU, een verbetering van de structurele dialoog met het Forum van het maatschappelijk middenveld van het Oostelijk Partnerschap en de nationale platformen ervan.
In 2017 is van start gegaan met het initiatief "Jonge Stemmen uit het Middellandse-Zeegebied" (als voortzetting van het programma Jonge Arabische Stemmen) en werd het uitgebreid tot alle EU-landen en de landen van de zuidelijke nabuurschap. Onder de auspiciën van de Anna-Lindh-Stichting brengt dit netwerk jonge leraren, journalisten, sociale ondernemers en vredes- en democratie-activisten samen. Het programma beoogt jongeren op te leiden in debatcultuur en bemiddelingsvaardigheden zodat zij actief kunnen deelnemen aan beleidsmakingsinitiatieven en het politieke leven.
De regionale samenwerking op het gebied van de rechtsstaat en goed bestuur heeft tot op zekere hoogte de maatschappelijke organisaties in de zuidelijke nabuurschap versterkt, met de nadruk op meer gelijke kansen en de integratie van nationale minderheden.
De uitvoering van het EU-genderactieplan voor 2016-2020 33 heeft ertoe geleid dat alle projectvoorstellen verplicht worden getoetst op gelijke kansen en dat dit punt in alle partnerschapsprioriteiten, associatie-agenda's en landenverslagen aan bod komt. Het gelijke-kansenbeleid is ook doorgetrokken in het document "20 resultaten tegen 2020" voor het oostelijke partnerschap.
Het op stimulansen gebaseerde ENI-mechanisme 34 ("overkoepelend programma") biedt erkenning voor speciaal engagement voor politieke hervormingen. De toewijzingen voor 2016 werden gedaan op basis van de evaluatie van de vooruitgang van 14 landen 35 met de opbouw van een diepgaande en duurzame democratie. Voor het jaar 2016 werden aanvullende middelen toegewezen aan Georgië, Tunesië en Oekraïne voor extra steun aan prioritaire activiteiten, zoals de hervorming van het openbare bestuur, corruptiebestrijding, en steun aan de rechtsstaat en de maatschappelijke organisaties.
Economische ontwikkeling voor stabilisatie
Duurzame economische ontwikkeling is essentieel voor stabilisatie en voor de versterking van de capaciteit van de nabuurschapslanden om een aantal problemen aan te pakken die ook voor de EU een punt van zorg zijn, zoals de migratiestromen, radicalisering, sociale instabiliteit, de dringende behoefte om groeiende en grotendeels jonge bevolkingsgroepen positieve perspectieven te bieden. De samenwerking op dit punt beoogt het ondernemerschap te stimuleren en een aantrekkelijk ondernemingsklimaat te creëren, speciaal voor kleine en middelgrote ondernemingen, het menselijke kapitaal te ontwikkelen door onderwijs en beroepsopleiding, transparante marktvoorwaarden te garanderen, de ontwikkeling van de digitale economie en passende infrastructuur te steunen, hetgeen noodzakelijk is voor groei en de creatie van werkgelegenheid.
Wat het binnenlandse ondernemingsklimaat betreft, heeft de EU in oktober 2016 tezamen met de OESO een gezamenlijk programma gelanceerd ter bevordering van investeringen in het Middellandse-Zeegebied 36 , waarmee de beleidsdialoog wordt bevorderd, net als initiatieven voor steun aan de inspanningen van de partnerlanden met betrekking tot het investerings- en ondernemingsklimaat. Dit komt de burgers ten goede, door economische groei op basis van handel, een bredere keuze van producten en diensten van hogere kwaliteit voor een lagere prijs voor ondernemers en consumenten, hetgeen niet alleen leidt tot meer import, maar ook tot een meer ontwikkelde binnenlandse markt en betere exportkansen. Ook een verbetering van het handelsrecht en van alternatieve geschillenbeslechting, een verdieping van de sociale dialoog en een verbetering van de dienstverleningscapaciteit van de openbare diensten zullen bijdragen tot een beter ondernemingsklimaat.
Het opzetten en tenuitvoerleggen van een diepe en brede vrijhandelsruimte (DCFTA) met Georgië, Moldavië en Oekraïne biedt nieuwe handels- en investeringskansen en een stabieler kader voor de werking van bedrijven uit de EU en de regio. De EU is de voornaamste handelspartner van de drie DCFTA-partners. Het EU-aandeel in de totale handel van de drie DCFTA-partners is de afgelopen jaren gestegen en bedroeg in 2016 55% voor Moldavië, 41% voor Oekraïne en 30% voor Georgië. De EU is ook de eerste handelspartner voor Azerbeidzjan en Armenië, met EU-aandelen van respectievelijk 47% en 26% van hun totale handel. Voor Wit-Rusland is de EU de op één na belangrijkste handelspartner met een aandeel van 25% 37 .
In april 2016 kende de EU een aanvullend rechtenvrij tariefcontingent voor olijfolie toe die in 2016 en 2017 uit Tunesië wordt ingevoerd 38 . Deze autonome handelsmaatregel was het urgente antwoord van de Unie na de terreuraanslagen in Tunesië in 2015, ter ondersteuning van de economie van het land, en voor de terugdringing van de migratiedruk en de sociale onrust. De onderhandelingen tussen de EU en Tunesië over de diepe en brede vrijhandelsruimte zijn aan de gang. EU-steun aan de landbouwsector werd ook verstrekt in Georgië, Moldavië en Armenië. In september 2016 keurde de Commissie een voorstel goed voor een verordening betreffende de invoering van tijdelijke autonome handelsmatregelen voor Oekraïne 39 .
De EU-aanpak van elke ENB-partner weerspiegelt het niveau van het engagement van het betrokken land zelf voor het vernieuwde partnerschap met de EU.
In juli 2016 kwam de EU nieuwe oorsprongsregels 40 overeen voor de uitvoer uit Jordanië van een brede reeks producten voor een periode van tien jaar, met een tussentijdse herziening, waardoor nieuwe werkgelegenheid zowel voor Jordaniërs als ook Syrische vluchtelingen werd geboden.
Een aantal initiatieven inzake de modernisering van de economie en ondernemersstrategieën beoogt steun te bieden aan kleine en middelgrote ondernemingen, via het EU-initiatief voor financiële inclusie in het zuiden en het EU4Business-initiatief in het oosten. Er werden nieuwe regionale acties ondernomen om de banden tussen de EU en instellingen voor steun aan ondernemingen in het oosten en het zuiden aan te halen, en ter ondersteuning van sociaal ondernemen als innovatieve factor voor het creëren van werkgelegenheid, speciaal voor jongeren. Zowel in het oosten als het zuiden heeft de EU aanzienlijke kansen geboden aan een hele reeks kleine en middelgrote ondernemingen en midcap-ondernemingen. Deze steun wordt verleend via internationale financiële instellingen en stimuleringsinstellingen in de lidstaten in het kader van de investeringsfaciliteit voor het nabuurschapsbeleid. De EU heeft in samenwerking met financiële instellingen belangrijke programma's goedgekeurd voor steun aan kleine en middelgrote ondernemingen in Georgië, Oekraïne, Moldavië, Tunesië en Marokko, ten einde het hoofd te bieden aan technische paraatheid, het concurrentievermogen en de problemen met de integratie van de waardeketen ten gevolge van nauwere handelssamenwerking (met inbegrip van belangrijke sectoren als landbouw en productie). In Marokko komen deze financiële hulpmiddelen bovenop het programma voor groene groei en concurrentievermogen dat zich speciaal richt op kleine en middelgrote ondernemingen en op een verbetering van het ondernemingsklimaat. Wat Egypte betreft, heeft de EU in 2016 een nieuw programma goedgekeurd, de EU-faciliteit voor inclusieve groei en werkgelegenheid 41 , via de investeringsfaciliteit voor het nabuurschapsbeleid. In Libië wordt de inzetbaarheid van jongeren op de arbeidsmarkt gestimuleerd door online-opleidingsfaciliteiten in samenwerking met het nationale centrum voor kleine en middelgrote ondernemingen.
In de landen van het oostelijke partnerschap wordt steeds meer de nadruk gelegd op het samenvoegen van de samenwerking inzake jeugdwerkgelegenheid en de inzetbaarheid van jongeren op de arbeidsmarkt. Het recent goedgekeurde programma "EU4Youth" houdt zich bezig met de inzetbaarheid van jongeren op de arbeidsmarkt en met kansarme jongeren in het oosten en met de actieve deelname van jongeren in de maatschappij en de economie, door de ontwikkeling van de vaardigheden die nodig zijn op de arbeidsmarkt en door steun aan wie leiding wil gaan geven en ondernemen. In Azerbeidzjan biedt de EU steun aan de modernisering van de systemen van het land voor beroepsonderwijs en -opleiding en voor een beter inspelen van het onderwijs op de behoeften van de arbeidsmarkt. In Georgië, Moldavië en Armenië blijft de EU verder steun verlenen aan plattelandsontwikkeling en duurzame landbouw via de derde fase van het ENB-programma voor landbouw en plattelandsontwikkeling (Enpard). Voor de ontwikkeling van de digitale economie 42 zijn de landen van het oostelijke partnerschap overeengekomen om tijdens het jaar 2016 hun digitale samenwerking te concentreren rond zes prioritaire gebieden: het wetgevende kader voor (tele-)communicatie; vertrouwen en cyberveiligheid; digitale vaardigheden; innovatie en starters voor informatie- en communicatietechnologie; e-handel, met inbegrip van e-commerce, e-douane en e-logistiek; en e-gezondheid. Voor elk van deze gebieden werden regionale netwerken in het oostelijke partnerschap opgezet en er werden actieplannen voor de periode 2017-2020 opgesteld.
De werkzaamheden werden voortgezet voor de tenuitvoerlegging van het regionale ontwikkelingsbeleid in de partnerlanden van het oostelijke partnerschap. In 2016 heeft bijvoorbeeld Moldavië een nieuwe meerjarige nationale strategie goedgekeurd voor regionale ontwikkeling voor 2016-2020 43 , net als Armenië heeft gedaan voor de periode 2016-2025 44 . In het zuiden zijn decentralisatie en regionalisatie sleutelelementen van de transitie in Tunesië. De belangrijkste ontwikkelingen in 2016 in Tunesië omvatten de oprichting van een ministerie van Lokale Aangelegenheden en Milieu 45 , en de aanneming van een nieuw plan voor territoriale ontwikkeling voor 2016 46 .
Gezien het grote aandeel van jongeren in de totale bevolking van het zuiden is de onderwijssector een prioriteit. Programma's voor beroepsonderwijs en -opleiding worden ondersteund in Jordanië, Marokko, Algerije, Egypte en Tunesië. In december 2016 lanceerden de EU en Tunesië een partnerschap voor de jeugd, met speciale nadruk op onderwijs, beroepsopleiding, werkgelegenheid en mobiliteit. De sectoren lager onderwijs en secundair onderwijs worden bestreken door het PEGASE-mechanisme 47 en door de EU-bijdrage aan de Organisatie van de Verenigde Naties voor hulpverlening aan Palestijnse vluchtelingen (UNRWA) 48 in Palestina.
Onderwijs en jeugdsamenwerking worden ondersteund door het Erasmus+-programma. Alleen al via de projecten in 2016 zullen 4.900 studenten en academici uit het zuidelijke Middellandse-Zeegebied en 4.100 studenten en academici uit het oostelijke partnerschap worden gesteund om in Europa te studeren, les te geven of een opleiding te volgen (terwijl het cijfer van Europeanen die naar de nabuurschap gaan, respectievelijk 2.400 en 1.900 bedraagt). 57 nieuwe projecten voor capaciteitsopbouw steunen voorts de modernisering van de systemen voor hoger onderwijs en de universiteiten in de nabuurschapslanden.
In 2016 hebben ongeveer 8.900 jongeren en jeugdwerkers uit de nabuurschapslanden deelgenomen aan niet-formele onderwijsprojecten zoals uitwisselingen, opleiding en vrijwilligersdiensten (6.700 uit het oostelijke partnerschap en 2.200 uit het zuidelijke Middellandse-Zeegebied).
In het kader van EU4Youth werd een nieuw onderdeel "Oostelijk Partnerschap Jeugd" ingevoerd binnen Erasmus+ voor capaciteitsopbouw bij jeugdorganisaties op het gebied van burgerlijk engagement en ondernemerschap. Ook in Tunesië werd een dergelijk onderdeel Jeugd gelanceerd.
Onderzoek en innovatie werden in 2016 gestimuleerd door het opstarten van "EU4Innovation" met één enkel zichtbaar kader voor alle EU-activiteiten ter ondersteuning van de versterking van de innovatiecapaciteiten van de landen van het oostelijke partnerschap. Er werden twee overeenkomsten ondertekend met banken in Oekraïne en Georgië, elk ten belope van 50 miljoen euro, in het kader van het programma InnovFin van de Europese Investeringsbank, voor de verstrekking van leninggaranties voor innovatieve bedrijven.
Naast Erasmus+ biedt de deelname aan Creatief Europa (voor Georgië, Moldavië, Oekraïne en Tunesië), COSME 49 en Horizon 2020, met inbegrip van de Marie Skłodowska-Curie-acties, nieuwe perspectieven voor samenwerking voor overheden, bedrijven, universiteiten, culturele en audio-visuele operatoren, beroepsbeoefenaren, jongeren, studenten en onderzoekers. Het Connect-initiatief van het oostelijke partnerschap stelt onderzoekers en studenten in het oostelijke partnerschap in staat samen te werken met hun tegenhangers in meer dan 10.000 onderzoeks- en onderwijsinstellingen in Europa. Het programma Cultuur en Creativiteit van het oostelijke partnerschap biedt belangrijke steun aan capaciteitsopbouw voor de ontwikkeling en professionalisering van de culturele sector in de landen van het oostelijke partnerschap. Tunesië, Georgië en Armenië werden geassocieerd met Horizon 2020 in 2016 (en voegden zich zo bij Moldavië, Oekraïne en Israël). Armenië trad toe tot COSME in januari 2016, terwijl Oekraïne in februari 2017 de COSME-overeenkomst ratificeerde. Voorts is Oekraïne geassocieerd met het onderzoeks- en opleidingsprogramma van Euratom.
Activiteiten voor capaciteitsopbouw inzake slimme specialisatie, die in 2016 door de Europese Commissie zijn aangevat met Tunesië, Moldavië en Oekraïne, bieden grote mogelijkheden om de door innovatie gestuurde economische ontwikkeling in de ENB-partnerlanden te stimuleren en zij zullen in 2017 worden voortgezet.
Energiezekerheid is een essentieel element voor de politieke en sociale stabiliteit in de nabuurschap en de EU is daarom actief om meer bepaald het gebruik van hernieuwbare energiebronnen en energie-efficiëntie te bevorderen. De EU voert de coördinatie met de internationale financiële instellingen op via gerichte acties, onder meer inzake energie-efficiëntie, bij wijze van proef in een aantal landen (Tunesië, Georgië en Oekraïne), waar financiële steun vergezeld zal gaan van een hervorming van de regelgeving. De EU heeft de ontwikkeling van het strategische partnerschap voor energie met Algerije voortgezet. In deze context vond in 2016 met succes een bedrijvenforum EU-Algerije plaats in Algiers en er werd een nieuw samenwerkingsproject gestart om hernieuwbare energie en energie-efficiëntie te bevorderen 50 . In Egypte heeft de EU bijgedragen aan de financiering van 's wereld grootste windmolenpark en in Marokko aan 's werelds grootste zonnecentrale. In Jordanië heeft de EU twee proef-faciliteiten gefinancierd, een voor de productie van windenergie en een voor een geconcentreerde zonne-energiecentrale.
Interconnectiviteit en energie-efficiëntie zijn een van de vier prioriteiten van de top van Riga waaraan 38% van de financiële middelen zijn toegewezen. De EU heeft in november 2016 met Oekraïne een Memorandum van overeenstemming over een strategisch energiepartnerschap ondertekend dat beoogt de samenwerking op alle prioritaire gebieden die door de energie-unie worden bestreken, uit te breiden, en de energiemarkt van Oekraïne meer te integreren in de Europese energiemarkt. Er werd ook vooruitgang geboekt met de versterking van de energie-interconnecties tussen Moldavië en Roemenië, door de ondertekening van leningovereenkomsten voor de bouw van de gasinterconnectie tussen Ungheni en Chișinău, alsook de voltooiing van een haalbaarheidsstudie inzake elektriciteitsinterconnecties. In Georgië en Azerbeidzjan zijn de werkzaamheden voor de uitbreiding van de gaspijpleiding in de Zuidelijke Kaukasus aan de gang die de eerste fase vormen van de zuidelijke gascorridor naar de EU.
Het in juni 2016 gelanceerde nieuwe programma EU4Energy richt zich speciaal op energiezekerheid, duurzame energie en marktontwikkeling, en verbindt de oostelijke nabuurschap met Centraal-Azië. Het partnerschapsfonds voor energie-efficiëntie en milieu voor Oost-Europa werd geografisch uitgebreid buiten Oekraïne en Moldavië tot Armenië, Georgië en onlangs ook Wit-Rusland.
De ministers van Energie van de Unie voor het Middellandse-Zeegebied keurden in december 2016 een verklaring over energie goed 51 waarin zij zich uitspraken voor de integratie van hernieuwbare energiebronnen, de ontwikkeling en bevordering van energie-efficiëntie, de versterking van de energiezekerheid, de bevordering van interconnecties, investeringen en capaciteitsopbouw door drie thematische platformen die de prioritaire beleidsgebieden gas, integratie van de elektriciteitsmarkten en hernieuwbare energie en energie-efficiëntie bestrijken.
Deze samenwerking inzake energie is nauw verbonden met de werkzaamheden inzake de klimaatverandering. De acties voor het milieu zijn verder gebaseerd geweest op de beleidsdialoog en worden gesteund door de lopende bilaterale projecten (meestal via jumelages, technische bijstand, TAIEX en de investeringsfaciliteit voor het nabuurschapsbeleid) en regionale programma's. De meeste ENB-landen hebben de Overeenkomst van Parijs inzake klimaatverandering ondertekend, en velen hebben de overeenkomst in 2016 en begin 2017 ook geratificeerd. Ondanks een aantal initiatieven op dit gebied blijven de hervormingen gefragmenteerd en blijft het politieke engagement op hoog niveau om de weerbaarheid tegenover de gevolgen van de klimaatverandering te verzekeren, onvoldoende. De EU en Marokko hebben nauw samengewerkt voor de voorbereiding van de tweeëntwintigste zitting van de Conferentie van de partijen (COP 22) bij het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering, in november 2016 in Marrakesh.
Inzake vervoer en interconnectiviteit werd in juni 2016 een akkoord op hoog niveau bereikt tussen de ministers van de EU en het oostelijke partnerschap inzake de indicatieve kaarten om het TEN-V-kernnetwerk uit te breiden tot de landen van het oostelijke partnerschap en de procedures daarvoor zijn aan de gang. Het is de bedoeling de noodzakelijke coördinatie, standaardisering en prioritering te garanderen van de belangrijkste investeringen voor dit kernnetwerk, met inbegrip van projecten op kleine schaal om knelpunten weg te werken. Een andere sleutelsector voor samenwerking in de ENB-regio is de veiligheid op de weg. De ministers van de EU en het mediterrane partnerschap verwelkomden in een verklaring van juni 2016 52 de technische werkzaamheden die zijn ondernomen in verband met de indicatieve kaarten om het TEN-V-kernnetwerk uit te breiden tot de mediterrane regio.
Er zijn technische bijstandsprojecten aan de gang in de oostelijke landen op het gebied van maritieme veiligheid en zekerheid, uitgevoerd door het Europees Agentschap voor maritieme veiligheid. Het Europees Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart biedt steun op het gebied van de civiele luchtvaart, veiligheid en zekerheid. Turkije, Iran en een aantal Centraal-Aziatische landen nemen ook deel aan deze projecten. De EU heeft luchtvervoersovereenkomsten gesloten met Moldavië en Georgië. In het zuiden worden regionale projecten voor technische bijstand ondernomen op het gebied van maritieme veiligheid, luchtvaartveiligheid, wegvervoer, spoorvervoer, stadsvervoer en logistiek. Omvattende luchtvervoersovereenkomsten die zijn gesloten tussen de EU en Marokko, Israël en Jordanië (over een overeenkomst met Tunesië wordt onderhandeld), dragen bij tot duurzame sociaal-economische ontwikkeling en connectiviteit.
De EU werkt samen met de ENB-partners om gezondheidsgerelateerde hervormingen te ondersteunen, de gezondheidsstelsels te versterken en universele gezondheidszorg te garanderen, hetgeen de sociale samenhang zal stimuleren en bijdragen tot de economische groei.
Veiligheid
De oostelijke en zuidelijke regio heeft te lijden onder actieve en latente conflicten, met een aanzienlijk aantal slachtoffers, grote groepen intern ontheemde personen en vluchtelingen en verreikende economische en politieke onzekerheid. Terrorisme, gewelddadig extremisme en diverse vormen van georganiseerde misdaad hebben een effect op zowel de EU als de nabuurschap. Daarom is de toename van de veiligheid een gedeelde doelstelling die relevant is voor alle ENB-landen.
Inzake crisisbeheer en crisisrespons werden ettelijke civiele GVDB-missies en missies voor bijstandverlening inzake grensbeheer opgezet in Oekraïne, Georgië, Moldavië, Palestina en Libië en financieel ondersteund door de EU-lidstaten of de GVDB-trustfondsen. In Oekraïne heeft de EU ongeveer twee derden van de begroting en van de waarnemers verstrekt voor de speciale waarnemingsmissie in Oekraïne (met inbegrip van individuele contributies van de EU-lidstaten). De adviesmissie van de Europese Unie voor de hervorming van de civiele veiligheidssector biedt strategisch advies aan Oekraïne voor de ontwikkeling van doeltreffende, duurzame en verantwoordingsplichtige veiligheidsdiensten die de weerbaarheid van het land en de rechtsstaat versterken. De politiemissie van de Europese Unie voor de Palestijnse Gebieden heeft het EU-engagement voor de veiligheidsdiensten van de Palestijnse Autoriteit zichtbaarder gemaakt, en ook bijgedragen tot een facilitering van de dialoog en tot de opbouw van vertrouwen inzake veiligheidskwesties tussen de Palestijnse Autoriteit en de Israëlische veiligheidsdiensten. Sinds de goedkeuring van de herziening van het ENB hebben meer dan 2.000 personeelsleden van de zuidelijke en de oostelijke partners kunnen profiteren van algemene en gespecialiseerde opleiding door de Europese veiligheids- en defensieacademie, op het gebied van het GVDB, de hervorming van de veiligheidssector, vredesopbouw en de bescherming van de burgers. Oekraïne, Georgië en Moldavië nemen deel aan de GVDB-missies en -operaties van de EU met de financiële steun van de EU-lidstaten. In hun gezamenlijke verklaring van 2016 53 hebben de EU en de NAVO zich ertoe verbonden hun samenwerking en coördinatie op te voeren door een reeks concrete maatregelen die erop gericht zijn de inspanningen voor capaciteitsopbouw van de partners in de oostelijke en zuidelijke nabuurschap te steunen en hun weerbaarheid te versterken. De EU heeft haar samenwerking met de ENB-partners inzake hybride bedreigingen opgevoerd en steunmaatregelen vastgesteld en toegepast om deze bedreigingen te verzachten. Algerije heeft een administratieve regeling met de EU ondertekend over civiele bescherming om de samenwerking op het gebied van rampenrisicobeheer te vergroten. Binnen het kader van de strategische dialoog tussen de EU en de Liga van Arabische Staten zijn ook werkzaamheden aangevat over humanitaire bijstand.
De EU heeft steun verleend aan de lopende dialogen in verband met de conflicten in Oekraïne, Georgië, Moldavië, Armenië en Azerbeidzjan met de bedoeling te komen tot vreedzame en blijvende oplossingen. In Georgië is de EU medevoorzitter van het internationaal overleg van Genève voor een oplossing van het conflict en bepleit zij voortdurende contacten van persoon tot persoon in het hele grondgebied van Georgië. Als actieve waarnemer binnen het 5+2-overleg 54 voor de oplossing van het conflict in Transnistrië, met inbegrip door het indienen van voorstellen door de EU-missie voor bijstandverlening inzake grensbeheer die door de EU wordt gefinancierd voor het oplossen van concrete problemen, en met elementen van vertrouwenwekkende maatregelen, heeft de EU steun verleend aan de inspanningen die in 2016 werden gedaan door het Duitse fungerend voorzitterschap van de OVSE. Deze inspanningen hebben geleid tot een herneming van de gesprekken over een oplossing in Berlijn in juni 2016 en tot de aanneming van een protocol tussen de partijen over de belangrijkste kwesties die moeten worden opgelost ten einde te komen tot een regeling van dit conflict dat Moldavië sinds 25 jaar teistert. Sinds 1 januari 2016 zijn de regels van de diepe en brede vrijhandelsruimte tussen de EU en Moldavië 55 uitgebreid tot Transnistrië, waardoor de marktdeelnemers in deze regio verder kunnen genieten van de preferentiële handelsregelingen met de EU. In 2016 is het conflict in Nagorno-Karabach ernstig geëscaleerd. De EU blijft beide partijen oproepen het staakt-het-vuren te respecteren, de toon te matigen en inhoudelijke gesprekken voor vrede aan te gaan onder auspiciën van de Minsk-groep van de OVSE. De frequente bezoeken van de speciale vertegenwoordiger van de Europese Unie voor de regio vormen een steun voor de medevoorzitter van de Minsk-groep en de activiteiten voor vredesopbouw en zijn het bewijs van het belang dat de EU hecht aan een vreedzame oplossing van dit langdurige conflict.
De samenwerking met de zuidelijke partners over de aanpak van terrorisme en het voorkomen van radicalisering die leidt tot gewelddadig extremisme, is versterkt. Meer intensieve dialogen over veiligheid en terrorismebestrijding, alsook bezoeken op hoog niveau werden in de regio uitgevoerd, specifiek in Tunesië, Libanon, Jordanië, Israël en Egypte, en hebben tot concrete resultaten geleid. Deskundigen inzake terrorismebestrijding en veiligheid werden ingezet in de EU-delegaties van Algerije, Jordanië, Libië, Marokko, Tunesië en Libanon, met directe steun van de lidstaten, om bij te dragen tot een betere kennis van de situatie op lokaal niveau, alsook tot de vaststelling van gerichte, op feitenmateriaal gebaseerde projecten voor capaciteitsopbouw. Deze deskundigen fungeren tevens als referentiepunt voor kwesties in verband met terrorismebestrijding en gewelddadig extremisme voor lokale en internationale partners, bijvoorbeeld in het platform voor donorcoördinatie in Tunesië of in de vergaderingen van het Mondiaal Forum Terrorismebestrijding.
De hervorming van de veiligheidssector is een essentieel punt voor de stabilisering op de lange termijn van de nabuurschap, zowel als middel voor het opbouwen van verantwoordingsplichtige instellingen als als onderdeel van vredesopbouw- en vertrouwenwekkende maatregelen. EU-steun voor de hervorming van de veiligheidssector in derde landen wordt nu verstrekt in het kader van het recent aangenomen EU-beleid inzake de hervorming van de veiligheidssector 56 . Eind 2016 heeft de EU een thematische evaluatie gelanceerd van de EU-steun aan de hervorming van de veiligheidssector in de nabuurschaps- en uitbreidingslanden 57 . Moldavië was het eerste land waar de EU een nieuwe adviseur voor de hervorming van de veiligheidssector heeft ingezet om te helpen bij de uitvoering van de nationale veiligheidsstrategie, de ontwikkeling van een nationaal kader en van capaciteiten in verband met het GVDB, en de facilitering van de deelname van Moldavië aan missies en operaties.
De steun voor de hervorming van de veiligheidssector in Tunesië heeft tot doel de veiligheidssector te moderniseren, de capaciteiten voor grensbeveiliging en geïntegreerd grensbeheer te versterken en de inlichtingendiensten te moderniseren, en daardoor het vertrouwen van de bevolking te herstellen. In Libanon heeft het programma voor geïntegreerd grensbeheer de Libanese autoriteiten geholpen met de toepassing van een nieuw beheersysteem voor grensgegevens en met een opleidingscentrum. De EU biedt ook steun voor de organisatorische ontwikkeling van alle Libanese nationale veiligheidsagentschappen door technische bijstand, uitrusting, opleiding en studiebezoeken in Europa.
In het oosten heeft de EU ook aanzienlijk bijgedragen tot de uitvoering van geïntegreerd grensbeheer, meer bepaald aan de grens tussen Moldavië en Oekraïne, tevens door voortdurende financiering van de EU-missie voor bijstandverlening inzake grensbeheer. De wettelijke kaders voor grenscontroles in beide landen werden op één lijn gebracht met EU-normen en optimale werkwijzen. De regelingen inzake grenstoezicht in Moldavië en Oekraïne zijn aangepast aan de regelingen van de Schengengrenscode. Ook het geïntegreerde grensbeheer van Georgië is op één lijn met de Europese normen. In 2016 heeft de EU verder steun voor capaciteitsopbouw verstrekt aan de douane- en grensbewakingsdiensten van de landen van het oostelijke partnerschap via het Europees grens- en kustwachtagentschap, de Werelddouaneorganisatie en diverse programma's en initiatieven 58 . Het ontwrichten van de georganiseerde misdaad, witwassen en terrorismefinanciering is een prioriteit voor de interne veiligheid van de EU. In 2016 heeft de EU gerichte financiering toegekend voor steun aan de ENB-landen inzake hun gebruik van de informatietechnologiesystemen en gegevensbanken van Interpol. EU-agentschappen als het Europees grens- en kustwachtagentschap, Europol, CEPOL (Agentschap van de Europese Unie voor opleiding op het gebied van rechtshandhaving), EMCDDA (Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving) en Eurojust worden geleidelijk aan meer betrokken bij de steun voor capaciteitsopbouw aan de partnerlanden en zij intensiveren de uitwisseling van operationele en strategische informatie met de ENB-partnerlanden voor de bestrijding van de georganiseerde misdaad, terrorisme, migrantensmokkel en de handel in handvuurwapens, menselijke personen en drugs, zowel in de EU als de betrokken regio. De landen van Zuid- en Centraal-Azië en Oost-Afrika worden er ook bij betrokken (EU-Act-programma 59 ) om transregionale problemen beter aan te pakken.
Het transregionale EU-programma ter bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering werd uitgebreid tot de zuidelijke ENB-landen om bijstand te verlenen met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen 60 van de Financiële-actiegroep inzake de bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering die op dit punt de belangrijkste internationale normen vaststelt.
Het satellietcentrum (SatCen) van de EU heeft met zijn analysen 61 aanzienlijk bijgedragen tot de informatievereisten in de regio Oost-Europa en het Middellandse-Zeegebied, gezien de grote bedreigingen, waaronder terrorisme, irreguliere migratie, piraterij en georganiseerde misdaad. Meer bepaald was SatCen sterk betrokken bij de steun aan het Europees grens- en kustwachtagentschap en aan "EU NAVFOR Med Operation Sophia" voor grenscontrole en migratiekwesties, en uitvoerige analysen geleverd voor de speciale waarnemingsmissie van de OVSE in Oekraïne voor het controleren van de akkoorden van Minsk.
Alle ENB-landen krijgen EU-steun om zich aan te passen aan het Handvest van Budapest van de Raad van Europa inzake de bestrijding van cybercriminaliteit 62 en om dit verder te bevorderen. De samenwerking en contacten met Jordanië, Libanon, Israël en Marokko kennen gestage vooruitgang. In Oekraïne is de EU begonnen de inspanningen van de regering inzake cyberveiligheid te ondersteunen in nauwe samenwerking met de bilaterale inspanningen van de lidstaten op dit punt.
De aanpassing aan de normen van andere instrumenten van de Raad van Europa inzake belangrijke strafzaken wordt bevorderd door het door de EU gefinancierde "South Programme" van de Raad van Europa of het Euromed Justitie IV-programma, waarmee de gerechtelijke samenwerking in strafzaken tussen de zuidelijke ENB-landen en de EU-lidstaten uiteindelijk zal worden gefaciliteerd.
De activiteiten van de kenniscentra op het gebied van chemische, biologische, radiologische en nucleaire risicobestrijding zijn toegenomen en bestrijken momenteel wereldwijd 56 landen, waaronder ettelijke landen in de MENA-regio 63 , met nieuwe initiatieven inzake terrorismebestrijding en de bescherming van kritieke infrastructuur. De doelstellingen voor 2017 64 omvatten driloefeningen en simulatieoefeningen over chemische, biologische, radiologische en nucleaire risicobeheer in het Midden-Oosten. De EU financiert de oprichting van een regionaal opleidingscentrum in Jordanië.
Migratie en mobiliteit
Irreguliere migratie en gedwongen ontheemding zijn punten van grote zorg en vereisen een gevarieerde respons. De EU heeft een omvattende aanpak van migratie, met inspanningen om de irreguliere migratie terug te dringen, de reguliere migratie en mobiliteit te bevorderen, de ontwikkelingsimpact van migratie te maximaliseren, de diepere oorzaken aan te pakken, aan effectief grensbeheer te doen, en daarbij het recht van de EU-burgers op vrij verkeer binnen de EU te vrijwaren. Dit wordt weerspiegeld in de mededeling over een nieuw partnerschapskader met derde landen in het kader van de Europese migratieagenda 65 en in de mededeling over gedwongen ontheemding en ontwikkeling 66 met de daarmee verband houdende conclusies van de Raad van juni 2016 67 . Het is de bedoeling de samenwerking inzake migratie te intensiveren en een nieuwe aanpak uit te rollen om de weerbaarheid te vergroten en de zelfredzaamheid van gedwongen ontheemden en hun gastgemeenschappen te versterken.
De erg zorgwekkende situatie op de migratieroute in het centrale Middellandse-Zeegebied, met naar schatting 700.000 tot 1 miljoen migranten die vastzitten in Libië, meer dan 180.000 irreguliere overtochten van Libië naar Italië en bijna 5.000 dodelijke ongevallen tijdens de overtocht in 2016, hebben de Commissie en de hoge vertegenwoordiger ertoe gebracht in januari 2017 een gezamenlijke mededeling goed te keuren onder de titel "Migratie via de route door het centrale Middellandse Zeegebied - Stromen beheren, levens redden" 68 . Het is de bedoeling het aantal dodelijke ongevallen op zee terug te brengen, de strijd tegen smokkelaars en handelaars op te voeren, de rechten van de migranten te waarborgen, meer bepaald van kinderen en andere kwetsbare personen, de gastgemeenschappen bij te staan en geassisteerde vrijwillige terugkeer te stimuleren, zulks via een heel spectrum van acties en met een financiering van 200 miljoen euro in 2017 uit het EU-noodtrustfonds voor Afrika. Libië is het voornaamste doelwit van de EU-interventie, met vooral aandacht voor de grenzen in het zuiden van Libië en een toenemende samenwerking met Egypte, Tunesië en Algerije, met inbegrip van regionale initiatieven zoals het Seahorse Mediterranean Network.
De EU heeft nauw samengewerkt met de lidstaten van de processen van Khartoem en Rabat 69 (beide nabuurschapslanden en ruimere regionale partners) om de op de top van La Valletta over migratie (november 2015) overeengekomen acties om te zetten. De EU voert haar inspanningen op om de samenwerking inzake migratie in de landen van Noord-Afrika te vergroten door meer politieke dialoog en een verdiepte technische en financiële samenwerking. Ook met Algerije en Egypte is gesproken over voorstellen om een dialoog over migratie aan te vatten.
De visumvrijstelling die de EU in 2014 aan Moldavië verleende, waardoor meer dan 850.000 Moldaviërs visumvrij naar de Schengenzone hebben kunnen reizen, werkt goed, waarbij het cijfer voor niet-toelating erg laag ligt. De Europese Commissie heeft respectievelijk in maart en april 2016 wetgevingsvoorstellen gepubliceerd voor visumvrijstellingen voor Georgië en Oekraïne; Georgië werd op 28 maart 2017 visumvrijstelling verleend, terwijl de wetgeving inzake visumvrijstelling voor Oekraïne werd vastgesteld op 11 mei 2017.
In juni 2016 stelde de Europese Commissie een herziening voor van de blauwekaartrichtlijn 70 met de bedoeling één enkele, de hele EU bestrijkende regeling vast te stellen, met meer duidelijkheid en minder bureaucratie.
Daarnaast bieden de mobiliteitspartnerschappen een kader voor omvattende samenwerking met de partnerlanden voor de aanpak van mobiliteitskwesties, waaronder indien nodig ook visumkwesties, alsook de noodzaak om terugkeer en overname van irreguliere migranten te faciliteren. De EU heeft een aantal overname-overeenkomsten afgesloten met een aantal ENB-partnerlanden (Armenië, Azerbeidzjan, Georgië, Moldavië en Oekraïne), parallel met de overeenkomsten inzake visumfacilitering, waarin duidelijke verplichtingen en procedures worden gestipuleerd voor de autoriteiten van het partnerland en de EU-lidstaten betreffende het wanneer en hoe van de overname van irreguliere personen. De uitvoering van het mobiliteitspartnerschap EU-Moldavië van 2008 en de samenwerking inzake overname en terugkeer (in het kader van de overname-overeenkomst) geven positieve resultaten. Er is verder aanzienlijke EU-steun verleend voor de uitvoering van het mobiliteitspartnerschap met Marokko en voor het eigen nieuwe migratiebeleid van Marokko dat de regularisering van 25.000 irreguliere migranten in Marokko impliceerde. In oktober 2016 ondertekenden de EU en zeven EU-lidstaten een mobiliteitspartnerschap met Wit-Rusland dat beoogt de samenwerking te versterken op het gebied van migratie, asiel en grensbeheer. Een aantal EU-projecten biedt steun aan het mobiliteitspartnerschap met Azerbeidzjan. Het mobiliteitspartnerschap met Armenië is ook actief, ten dele door een lopend project over steun aan migratie- en grensbeheer dat door het Europees nabuurschapsinstrument wordt gefinancierd. De EU onderhandelt momenteel over een mobiliteitspartnerschap met Libanon. De EU onderhandelt over nieuwe visumfaciliterings- en overname-overeenkomsten in de context van de mobiliteitspartnerschappen met Marokko, Tunesië, Jordanië en Wit-Rusland.
De mobiliteitspartnerschapsfaciliteit werd in 2016 gelanceerd en heeft tot doel steun te bieden voor de voorbereiding en uitvoering van mobiliteitspartnerschappen en gemeenschappelijke agenda's inzake migratie en mobiliteit, door gerichte, flexibele en op maat gesneden steun te verlenen.
Een extra stap van de EU om haar capaciteit voor coördinatie met de partnerlanden inzake migratie nog op te voeren, was de creatie in 2016 van 15 posten voor Europese migratieverbindingsfunctionarissen (EMLO's), die door de regeringen van de EU-lidstaten worden gedetacheerd bij de delegaties van de EU, onder meer in Tunesië, Jordanië en Libanon.
4. FINANCIËLE STEUN VOOR DE NABUURSCHAP
In 2016 beliep de steun in het kader van het Europees nabuurschapsinstrument (ENI) meer dan 2,3 miljard euro aan vastleggingen. Deze steun draagt bij aan de beleidsdoelstellingen van het herziene ENB, waarbij ook de nadruk komt te liggen op de noodzaak de financiële bijstand van de EU doeltreffender en flexibeler in te zetten.
Sinds de herziening heeft de EU een reeks diverse hulpmiddelen bijeen gebracht om de coördinatie en coherentie van alle steunmodaliteiten verder te verbeteren. Hiertoe werden de samenwerkingsprogramma's aangevuld met andere activiteiten die zijn ontworpen en worden geleid door de partnerinstellingen en waarbij een meer strategisch gebruik wordt gemaakt van blending, TAIEX en jumelages. Meer bepaald worden TAIEX en jumelages meer gericht gebruikt om een nauwere synergie tot stand te brengen tussen de beleidswerkzaamheden en de programmering van de financiële steun.
De EU blijft de nabuurschapslanden die te kampen hebben met uitzonderlijke externe financieringstekorten, actief steunen via het instrument voor macrofinanciële bijstand. De Commissie heeft in april 2017 600 miljoen euro uitgegeven voor macrofinanciële bijstand aan Oekraïne en in mei 2017 een laatste tranche van 23 miljoen euro aan Georgië. Een nieuwe operatie van macrofinanciële bijstand voor Moldavië, ten belope van 100 miljoen euro, is momenteel hangende in afwachting van de goedkeuring door het Europees Parlement en de Raad. In 2016 heeft de EU bij wijze van steun aan de zuidelijke nabuurschap eveneens goedkeuring gehecht aan de follow-up-operaties van macrofinanciële bijstand voor Tunesië (500 miljoen euro) en Jordanië (200 miljoen euro), voor steun aan de economieën van deze landen die te lijden hadden onder veiligheidskwesties en regionale conflicten. Daarnaast heeft de Commissie met het oog op een verbetering van de EU-capaciteit om tegemoet te komen aan de behoeften van de nabuurschap, voorgesteld om de jaarlijkse kredietverleningscapaciteit van macrofinanciële bijstand op te trekken tot 2 miljard euro. De investeringsfaciliteit voor het nabuurschapsbeleid mobiliseert EU-subsidies om de leningsoperaties van Europese financiële instellingen mogelijk te maken of aanzienlijk te verhogen, en zij kende sinds haar oprichting een aanzienlijke verhoging zowel in termen van beschikbare bedragen als in het gebruik ervan.
De subregionale, regionale en Europese, de nabuurschap bestrijkende samenwerking werd in het kader van de programma's van het Europees nabuurschapsinstrument gestimuleerd, naast grensoverschrijdende samenwerking.
Gezamenlijke programmering en toegenomen coördinatie met EU-lidstaten
Overeenkomstig de nabuurschapsinstrumentverordening 71 , de herziening van het ENB 72 , en de conclusies van de Raad over het opvoeren van gezamenlijke programmering van 12 mei 2016 73 , streeft de EU naar meer gezamenlijke programmering in de nabuurschap. De tweede programmeringsperiode (2017/2018-2020) voor ENI-landen biedt een mogelijkheid om op dit punt vooruitgang te boeken. Gezamenlijke programmering is een doeltreffend middel om de EU-coördinatie op landen- en sectorniveau te verbeteren en gemeenschappelijke prioriteiten vast te stellen en te ontwikkelen. Gezamenlijke programmering versterkt een gecoördineerde beleidsdialoog, gezamenlijke analyse, het uitwisselen van informatie, gezamenlijke uitvoeringsinitiatieven, gezamenlijke toetsing en gezamenlijke evaluatie. Palestina is het meest geavanceerde voorbeeld hiervan met een gezamenlijk programmeringsdocument dat is voortgekomen uit discussies tussen de Europese ontwikkelingspartners, de Palestijnse ministeries, maatschappelijke organisaties, het bedrijfsleven, de Verenigde Naties en talrijke andere belangrijke actoren. In Moldavië en Marokko is een gezamenlijke analyse 74 van de sociaal-economische problemen waarmee deze landen te kampen hebben, goedgekeurd door de EU-delegaties en de ambassades van de lidstaten. Ten gevolge van de crisis is de jaarlijkse programmering in Oekraïne voor de periode 2014-2017 vervangen door de goedkeuring van een reeks speciale maatregelen, waarvoor de Commissie en de hoge vertegenwoordiger een zeer nauwe samenwerking en coördinatie hebben verzekerd met de EU-lidstaten waarvan de ontwikkelingsagentschappen in toenemende mate actief zijn als uitvoerende partners.
Gezamenlijke programmeringsactiviteiten werden ook geïntegreerd in de programmeringsmissies in Tunesië in oktober 2016, in Jordanië en Libanon in november 2016, alsook in Egypte in maart 2017. In Armenië hebben de EU-delegatie en de ambassades van de lidstaten een omvattend gezamenlijk analyseproces aangevat en in Azerbeidzjan is de gezamenlijke programmering met de EU-lidstaten, Zwitserland en Noorwegen specifiek gericht op beroepsonderwijs en -opleiding en werd er door de hoofden van de EU-missie in december 2016 een stappenplan goedgekeurd.
Meer samenwerking met de Europese financiële instellingen en de internationale financiële instellingen, met inbegrip van blending
In erkenning van de belangrijke rol van de internationale financiële instellingen heeft de Commissie in 2015 een grotere samenwerking aangevat met de meest relevante instellingen voor ontwikkelingsfinanciering die in de regio actief zijn. Het is de bedoeling om de doeltreffendheid en de impact van de gemeenschappelijke doelstellingen van de instellingen in de Europese nabuurschap beter tot hun recht te laten komen, zoals het stimuleren van de groei, het bevorderen van economische transitie, de bevordering van duurzame sociaal-economische ontwikkeling en van politieke stabiliteit. Gemeenschappelijke werkgroepen ontwikkelen gezamenlijke werkzaamheden op de prioritaire gebieden voor samenwerking, hetgeen elk jaar uitmondt in een multilaterale vergadering op hoog niveau, waar de vooruitgang wordt geëvalueerd en nieuwe doelstellingen voor het volgende jaar worden vastgesteld.
Met het oog op meer samenwerking met de Wereldbank in de zuidelijke nabuurschap heeft de EU in 2016 voor het eerst de EU-WB MENA-dag georganiseerd, waarbij de landenteamleiders van de Wereldbank en de EU-hoofden voor de samenwerking in de regio bijeen kwamen. Om de dialoog, de coördinatie en de samenwerking in de oostelijke nabuurschap te versterken werden er regionale coördinatievergaderingen gehouden tussen de Commissie en respectievelijk de Wereldbank, de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBWO) en de Europese Investeringsbank (EIB). Gezien hun sterk engagement in Oekraïne, houdt de Commissie regelmatig gerichte landendagen met de EIB, de EBWO en de WB. De Commissie heeft bovendien een verhoging voorgesteld van haar mandaat voor externe leningen ter ondersteuning van het initiatief voor economische weerbaarheid van de EIB.
De EU heeft haar blendingverrichtingen voortgezet via de investeringsfaciliteit voor het nabuurschapsbeleid. Voorts werd in 2016 de samenwerking verdiept met de EBWO, de EIB, de WB, de KfW (Kreditanstalt für Wiederaufbau) en de Agence française de développement door het opzetten van het EU-initiatief voor financiële inclusie 75 , bedoeld ter mobilisering van financiering voor kleine en middelgrote ondernemingen in het zuiden. In de context van de diepe en brede vrijhandelsruimten tussen de EU en Georgië, Moldavië en Oekraïne heeft de EU tezamen met de EBWO, de EIB en de KfW een faciliteit voor kleine en middelgrote ondernemingen opgezet, die in 2016 volledig operationeel werd. De voornaamste doelstellingen van de faciliteit zijn de kleine en middelgrote ondernemingen in deze landen bij te staan en hun concurrentievermogen te versterken, de toegang tot financiering te vergemakkelijken, hen te helpen nieuwe handelsmogelijkheden aan te grijpen en te voldoen aan de EU-vereisten inzake voedselveiligheid, alsook aan de technische en kwaliteitsnormen, en de milieubeschermingsmaatregelen die nodig zijn in het kader van de uitvoering van de diepe en brede vrijhandelsruimte.
In 2016 werd ten belope van 6,7 miljard euro aan nieuwe EU-vastleggingen gecoördineerd via het initiatief inzake de coördinatie van de investeringen in het zuidelijke Middellandse Zeegebied (AMICI), dat is medegefinancierd door de EU en de lidstaten. Dit stemt overeen met 5,2 miljard euro in 2015 (+ 25%), en maakt nieuwe projecten mogelijk voor een totale investering van 14 miljard euro (+ 27%). Het gros van de EU-steun bestaat uit leningen en eigenvermogensfinanciering (76%).
Naast meer samenwerking met de Europese en internationale financiële instellingen heeft de EU ook de samenwerking met niet-EU-donoren opgevoerd. Een sterker engagement ten aanzien van de Arabische, islamitische en regionale partners heeft tot doel overlappende activiteiten te vermijden en voort te bouwen op mogelijke complementariteiten. In 2016 werd dit initiatief ondersteund door de organisatie van een coördinatievergadering op hoog niveau tussen de EU en de voornaamste Arabische en islamitische financiële instellingen in de marge van de voorjaarsvergadering van de WB en het IMF. De EU zit regelmatig donorvergaderingen voor om de respons op de crisis in Syrië te coördineren. Wat betreft Oekraïne organiseert de steungroep voor Oekraïne regelmatig coördinatievergaderingen over strategische kwesties in Brussel, als aanvulling bij de intensieve coördinatie die in het land zelf plaats vindt.
Trustfondsen
Trustfondsen zijn een belangrijk hulpmiddel om snel hulp te bieden in de regio in samenwerking met de lidstaten en andere donoren. De projecten in het kader van het regionale EU-trustfonds voor de Syrische crisis 76 (opgericht in december 2014) beogen weerbaarheid op de langere termijn en het voldoen aan behoeften van vroegtijdig herstel (economisch, onderwijs, sociaal en psycho-sociaal, sanitair, gezondheids- en andere basisdiensten) voor Syrische vluchtelingen en hun gastgemeenschappen en hun besturen en voor intern ontheemden in Jordanië, Libanon, Turkije en Irak. Dit fonds maakt een meer coherente en geïntegreerde EU-respons op de crisis mogelijk en is vandaag een van de belangrijkste instrumenten waarmee de nieuwe EU-pacten met Jordanië en Libanon worden uitgevoerd.
Het fonds heeft twee jaar na de start een totaal van 932 miljoen euro bereikt en zal tegen de zomer van 2017 een bedrag van 1,3 miljard euro bereiken. Van dit totaal komt 815,2 miljoen euro uit de EU-begroting, 92,6 miljoen euro van 22 EU-lidstaten en 24,6 miljoen euro van Turkije. De operationele raad van het fonds, die is samengesteld uit 15 EU-lidstaten en Turkije (vanwege zijn medefinancieringsrol), heeft programma's goedgekeurd voor een totaal van 767 miljoen euro. Er is voor 437 miljoen euro aan contracten getekend met inbegrip van medefinanciering, steun voor lager en hoger onderwijs, psycho-sociale zorgverlening, weerbaarheids- en levensonderhoudsinitiatieven, gezondheidzorg, water- en sanitaire voorzieningen, alsook de bouw van scholen.
Het in het kader van het actieplan van La Valletta gelanceerde EU-noodtrustfonds voor Afrika 77 heeft in 2016 steun verleend aan zes programma's in Noord-Afrika met speciale aandacht voor een beter migratiebeheer, het beantwoorden van beschermingsbehoeften en aanpakken van de grondoorzaken en stimulansen van irreguliere migratie. In januari 2017 werd 200 miljoen euro extra financiering aangekondigd in de context van de gezamenlijke mededeling "Migratie via de route door het centrale Middellandse Zeegebied".
Flexibiliteitsbuffer
In haar mededeling over de tussentijdse evaluatie/herziening van het meerjarig financieel kader (goedgekeurd in september 2016) 78 heeft de Commissie de oprichting voorgesteld van een flexibiliteitsbuffer voor externe instrumenten om de EU in staat te stellen beter te reageren op nieuwe crisissituaties en onvoorziene behoeften. In het kader van de flexibiliteitsbuffer zou elk geografisch extern instrument, ook het ENI, aan het begin van elk jaar een niet toegewezen reserve van 10% voorbehouden om te antwoorden op onvoorziene behoeften en nieuwe crisissituaties, met de mogelijkheid de bedragen die dat jaar niet werden gebruikt, over te dragen naar het volgende jaar. De flexibiliteitsbuffer maakt deel uit van de geplande herziening van het financieel reglement.
Europees extern investeringsplan
In september 2016 stelde de Europese Commissie een ambitieus Europees extern investeringsplan 79 voor (hierna "het plan" genoemd) om investeringen te steunen in de partnerlanden in Afrika en de Europese nabuurschap. Het is de bedoeling de partnerschappen te versterken, een nieuw model te bevorderen voor participatie van de particuliere sector in grootschalige investeringen van openbaar belang in de regio en bij te dragen tot het bereiken van de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling, en daardoor de grondoorzaken van irreguliere migratie aan te pakken. Het voorgestelde plan bestaat uit drie complementaire pijlers: i) investeringen mobiliseren door de bestaande EU-investeringsfaciliteiten (blending) te combineren met een nieuwe garantie binnen het Europees Fonds voor duurzame ontwikkeling (EFDO); ii) technische bijstand verlenen voor een verbetering van het regelgevende kader voor openbare diensten en bedrijven in de partnerlanden; en iii) verbetering van het bedrijfs- en investeringsklimaat in de partnerlanden door de bevordering van goed bestuur, de bestrijding van corruptie, en de wegwerking van belemmeringen voor investeringen en marktverstoringen. De verordening betreffende de garantie van het Europees Fonds voor duurzame ontwikkeling, die onderdeel is van de eerste pijler, wordt momenteel goedgekeurd.
Deze vernieuwende aanpak beoogt aanzienlijke extra middelen vrij te maken voor de partnerlanden in de vorm van investeringen door internationale financiële instellingen. Deze aanpak beoogt ook een reeks specifieke thematische, nationale en regionale EU-programma's voor ontwikkelingssamenwerking daarbij in te sluiten, in combinatie met een gestructureerde politieke dialoog die erop gericht is het investeringsklimaat en de algehele beleidsomgeving in de betrokken landen te verbeteren.
Met EU-middelen voor een totaal van 3,35 miljard euro tot 2020 wordt verwacht dat het Europees Fonds voor duurzame ontwikkeling tot 44 miljard euro extra investeringen zal kunnen losmaken. Indien de lidstaten individuele bijdragen leveren die daarbij passen, kan tot 88 miljard euro aan extra investeringen worden gemobiliseerd.
5. CONCLUSIE
De uitvoering van de herziening van het ENB is de uitdrukking van een nieuwe vastberadenheid om het beleid relevanter te maken voor de belangen van zowel de partners als de EU-lidstaten en heeft ertoe bijgedragen betrekkingen te ontwikkelen die een betere aanpak mogelijk maken van de dringende gemeenschappelijke problemen waarvoor wij staan, in samenhang met en met steun van de uitvoering van de mondiale strategie van de hoge vertegenwoordiger.
Hoewel de problemen in de regio erg groot blijven, handelt de EU met meer flexibiliteit en gevoeligheid jegens haar partners, en gebruikt zij beperkte middelen met groter effect. De sleutelbeginselen van het beleid - gedifferentieerde aanpak en meer eigen verantwoordelijkheid - zullen de tenuitvoerlegging de komende jaren blijven sturen, via diplomatieke actie, handel en investeringen, financiële steun en regionale kaders op de lange termijn.
De EU zal eveneens, in een proces van een voortdurend engagement met de EU-burgers en de burgers in de partnerlanden, de zichtbaarheid van het ENB verder vergroten, meer bepaald door de voordelen op de korte, middellange en lange termijn van haar samenwerking met de buurlanden in het licht te stellen.
Dit verslag bevestigt tevens het ruime engagement van alle belanghebbenden bij de uitvoering van de herziening, onder meer ook op basis van de voorstellen die tijdens het uitvoerige overleg in 2015 waren gedaan. Het verslag bewijst duidelijk dat sinds de goedkeuring van de herziening aanzienlijke stappen zijn gezet om de gedane verbintenissen effectief na te komen.
(1)
Gezamenlijke mededeling JOIN(2015) 50 final, goedgekeurd op 18 november 2015, en Conclusies van de Raad van 14 december 2015.
(2)
Conclusies van de Raad over de integrale strategie voor het buitenlands en veiligheidsbeleid van de Europese Unie (doc. 13202/16 van 17 oktober 2016: http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-13202-2016-INIT/nl/pdf).
(3)
Conclusies van de Raad over de integrale strategie voor het buitenlands en veiligheidsbeleid van de Europese Unie (doc. 13202/16 van 17 oktober 2016, http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-13202-2016-INIT/nl/pdf).
(4)
Verklaring van Rome, 25 maart 2017 (http://www.consilium.europa.eu/press-releases-pdf/2017/3/47244656633_nl.pdf).
(5)
Besluit nr. 1/2016 (11 november 2016) van de Associatieraad EU-Libanon over de goedkeuring van de partnerschapsprioriteiten EU-Libanon ( http://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2016/11/15-eu-lebanon-partnership/ ) en de partnerschapsprioriteiten EU-Jordanië en het pact daarbij, 20 september 2016 (http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-12384-2016-ADD-1/nl/pdf).
(6)
Doc. UE-AL 3101/17 ADD1 van 7 maart 2017 - Priorités communes de Partenariat entre la République Algérienne Démocratique et Populaire (Algérie) et l'Union européenne (UE) au titre de la Politique européenne de voisinage révisée (http://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2017/03/13-eu-algeria/).
(7)
Meer EU-steun aan Tunesië, JOIN(2016) 47 final.
(8)
Gezamenlijke mededeling "Elementen voor een EU-strategie voor Syrië" (JOIN(2017)11 final van 14 maart 2017) en de Conclusies van de Raad Buitenlandse Zaken over de EU-strategie voor Syrië van 3 april 2017 (http://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2017/04/03-fac-conclusions-syria/).
(9)
Deze benaming mag niet worden uitgelegd als een erkenning van de staat Palestina en laat de afzonderlijke standpunten van de EU-lidstaten ter zake onverlet.
(10)
https://eeas.europa.eu/sites/eeas/files/associationagenda_2014_en.pdf
(11)
http://europa.eu/rapid/press-release_STATEMENT-17-363_en.htm
(12)
http://eeas.europa.eu/archives/docs/eastern/docs/riga-declaration-220515-final_en.pdf
(13)
Mededeling over de synergie voor het Zwarte-Zeegebied - Een nieuw regionaal samenwerkingsinitiatief, COM (2007) 160 final van 11 april 2007, en de gezamenlijke verklaring van de ministers van Buitenlandse Zaken van de landen van de Europese Unie en het Zwarte-Zeegebied in ruimere zin (Kiev, 14 februari 2008).
(14)
De leden daarvan vertegenwoordigen het Europees Parlement en de parlementen van de Oost-Europese partners.
(15)
Conferentie van de regionale en lokale autoriteiten voor het oostelijke partnerschap.
(16)
http://eeas.europa.eu/archives/docs/enp/pdf/financing-the-enp/cbc_2014-2020_programming_document_en.pdf
(17)
http://ec.europa.eu/regional_policy/nl/policy/cooperation/macro-regional-strategies/danube/
(18)
https://webgate.ec.europa.eu/maritimeforum/sites/maritimeforum/files/2015-11-17-declaration-on-blue-economy_en_0.pdf
(19)
http://ufmsecretariat.org/wp-content/uploads/2016/09/UfM-Ministerial-Declaration-Employment-and-Labour.pdf
(20)
http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-15224-2016-INIT/en/pdf
(21)
www.consilium.europa.eu/en/meetings/gac/2017/04/st08307_en17_pdf/
(22)
http://ufmsecretariat.org/wp-content/uploads/2017/01/UfM-Roadmap-23-JAN-2017.pdf
(23)
"Synchrotron-light for Experimental Science and Applications in the Middle East".
(24)
Dit scenario omvat de 5 landen van de noordelijke Middellandse-Zeekust (Spanje, Frankrijk, Italië, Malta en Portugal) en de 5 landen van de zuidelijke kust (Algerije, Libië, Marokko, Mauritanië en Tunesië).
(25)
http://www.africa-eu-partnership.org/sites/default/files/documents/eas2007_joint_strategy_en.pdf
(26)
JOIN(2017) 17 final van 4 mei 2017.
(27)
Het nabuurschapsprogramma OPEN startte in november 2015.
(28)
https://eeas.europa.eu/election-observation-missions/eom-jordan-2016_en/16317/European%20Union%20Election%20Observation%20Mission%20to%20Jordan%20presents%20its%20final%20report%20including%20recommendations%20for%20further%20improvement%20of%20elections
(29)
https://eeas.europa.eu/delegations/jordan/20411/european-union-supports-jordan-political-and-environmental-reforms-eu115-million_en
(30)
https://www.ecoi.net/file_upload/1226_1481615902_morocco-elections.pdf
(31)
http://www.osce.org/odihr/elections/georgia/273226
(32)
https://europa.eu/capacity4dev/public-governance-civilsociety/minisite/eu-country-roadmaps-engagement-civil-society-introduction
(33)
https://europa.eu/capacity4dev/public-gender/minisite/eu-gender-action-plan-2016-2020
(34)
Artikel 4, lid 1, van Verordening (EU) nr. 232/2014 van het Europees Parlement en de Raad van 11 maart 2014 tot vaststelling van een Europees nabuurschapsinstrument.
(35)
Syrië werd niet opgenomen in de evaluatie van 2016 en Israël neemt niet deel aan het overkoepelende programma.
(36)
https://www.oecd.org/investment/Promoting-Investment-in-the-Mediterranean-EN.pdf
(37)
ComTrade gegevens 2016.
(38)
http://ec.europa.eu/transparency/regdoc/rep/1/2015/EN/1-2015-460-EN-F1-1.PDF
(39)
COM(2016) 631 final van 29 september 2016.
(40)
http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:22016D1436&from=EN
(41)
https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/sites/near/files/c_2016_6633_egypt_aap_2016_part_2_aap_2017_part_1_annex_1.pdf
(42)
https://europa.eu/capacity4dev/file/30742/download?token=r01Vw6AD
(43)
http://particip.gov.md/public/files/Moldova_2020_ENG1.pdf
(44)
https://eeas.europa.eu/sites/eeas/files/armenia_development_strategy_for_2014-2025.pdf
(45)
Ministre des affaires locales et de l'environnement.
(46)
http://www.tunisia2020.com/plan-2016-2020/
(47)
Mécanisme palestino-européen de Gestion de l'aide socio-économique:
http://europa.eu/rapid/press-release_IP-08-94_en.htm
(48)
Organisatie van de Verenigde Naties voor hulpverlening aan Palestijnse vluchtelingen in het Nabije Oosten.
(49)
Het Europese programma voor kleine en middelgrote ondernemingen.
(50)
http://portail.cder.dz/IMG/article_PDF/article_a5786.pdf
(51)
http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-15224-2016-INIT/en/pdf
(52)
http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-10226-2016-INIT/en/pdf
(53)
http://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2016/07/08-eu-nato-joint-declaration/
(54)
Transnistrië, Moldavië, Oekraïne, Rusland en de OVSE, plus de VS en de EU als externe waarnemers.
(55)
http://eeas.europa.eu/archives/delegations/moldova/documents/eu_moldova/argumentaire_en.pdf
(56)
JOIN(2016) 31 final van 5 juli 2016.
(57)
http://ec.europa.eu/smart-regulation/roadmaps/docs/plan_2016_282_evaluation_ssr_en.pdf
(58)
In een voortgangsverslag naar aanleiding van de conclusies van de Raad over de douanesamenwerking met de oostelijke buurlanden worden de douanebetrekkingen met de oostelijke partners actueel behandeld. COM(2016) 375 final van 14 juni 2016.
(59)
"Advancing Care Coordination & Telehealth Deployment" (ACT) Programme, https://www.act-programme.eu/about
(60)
http://www.fatf-gafi.org/publications/fatfrecommendations/documents/fatf-recommendations.html
(61)
"Introduction to Geospatial Intelligence".
(62)
http://www.europarl.europa.eu/meetdocs/2014_2019/documents/libe/dv/7_conv_budapest_/7_conv_budapest_en.pdf
(63)
De term MENA bestrijkt een uitgebreid gebied, van Marokko tot Iran, en omvat alle Mashreq- en Maghreb-landen van het Midden-Oosten.
(64)
Bijlage IV bij Uitvoeringsbesluit C(2016) 4773 final van de Commissie van 27 juli 2016 van het jaarlijkse actieprogramma 2016 voor artikel 5 van het Instrument voor vrede en stabiliteit, te financieren uit de algemene begroting van de Unie.
(65)
Mededeling over een nieuw partnerschapskader met derde landen in het kader van de Europese migratieagenda, COM(2016) 385 final van 7 juni 2016.
(66)
COM(2016) 234 final van 26 april 2016.
(67)
JOIN(2017) 4 final van 25 januari 2017.
(68)
Infopagina van de Europese Commissie over de samenwerking van de Europese Unie met Afrika inzake migratie (http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-15-4832_en.htm).
(69)
SWD(2016) 194 final van 7 juni 2016.
(70)
Verordening (EU) nr. 232/2014 van het Europees Parlement en de Raad van 11 maart 2014 tot vaststelling van een Europees nabuurschapsinstrument.
(71)
JOIN(2015) 50 final van 18 november 2015.
(72)
http://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2016/05/12-conclusions-on-stepping-up-joint-programming/
(73)
https://eeas.europa.eu/sites/eeas/files/joint_analysis_0.pdf
(74)
https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/sites/near/files/neighbourhood/pdf/key-documents/nif/20160601-introductory-note-on-the-eu-initiative-for-financial-inclusion.pdf
(75)
https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/neighbourhood/countries/syria/madad_en
(76)
Besluit van de Commissie C(2015) 7293 final van 20 oktober 2015.
(77)
COM(2016) 603 final van 14 september 2016.
(78)
COM(2016) 581 final van 14 september 2016.